Af hverju þjóðgarður?
Frumforsenda þess að svæði geti hlotið nafnbótina þjóðgarður – fyrir utan einstæðar landslagsheildir og náttúrufegurð – er að stjórnun og ábyrgð á rekstri svæðisins séu í höndum ríkisvaldsins. Að öðrum kosti verður svæðið að ganga undir öðru nafni – svæðisgarður eða t.d. Hornafjarðargarður – en þá verður hann ekki rekinn á kostnað allra skattgreiðenda heldur eingöngu á kostnað útsvarsgreiðenda á viðkomandi svæðum. Þetta þarf að hafa í huga í allri umræðu um þjóðgarða.
Þann 7. júní 2008 var stærsti þjóðgarður Evrópu – Vatnajökulsþjóðgarður – stofnaður. Þetta var langþráður áfangi og eitt stærsta verkefni sem Íslendingar hafa tekist á hendur í umhverfisvernd. Þjóðgarðurinn skiptist í starfssvæði umhverfis Vatnajökul og er Austur-Skaftafellssýsla suðursvæði hans. Okkar svæði sker sig úr vegna þess hve byggðin er í mikilli nálægð við jökulinn og sambúðin við hann löngu runnin í merg og bein íbúanna. Þetta sóknarfæri hafa einstaklingar og fyrirtæki gripið og nú eru bændur í Suðursveit og í Nesjum búnir að leggja hluta jarða sinni í verkefnið með samningum við Vatnajökulsþjóðgarð.
Ávinningur af Vatnajökulsþjóðgarði fyrir allar greinar atvinnulífsins getur verið margvíslegur og þar liggja mörg sóknarfæri. Það liggur í augum uppi að öll matvælaframleiðsla og ferðaþjónusta styrkist með tilkomu þjóðgarðsins og þessi tækifæri eigum við að nýta – og margir raunar byrjaðir á því.
Hefur eitthvað gerst?
Eftir að lög um Vatnajökulsþjóðgarð voru samþykkt á Alþingi var gerð mikil bragarbót á þjónustuhúsnæði þjóðgarðsins í Skaftafelli og frá stofnun þjóðgarðsins hefur opnunartími í Skaftafelli verið lengdur. Það styrkir alla vetrarferðamennsku á svæðinu. Vatnajökulsþjóðgarður, í samvinnu við sveitarfélagið, hefur sett sér markmið að hefja nýtingu jarðhita, sem fannst í Skaftafelli, í sumar.
Hafin er uppbygging á Heinabergssvæðinu, þar sem lagfærðir voru vegir, sett upp salerni og í sumar verður haldið áfram með merkingu gönguleiða og fræðsluskilta. Í farvatninu hjá stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs eru samningar við landeigendur um landvörslu, upplýsingagjöf og fleiri verkefni tengd þjónustu við gesti þjóðgarðsins. Í sumar mun svo þjóðgarðurinn taka þátt í rekstri Jöklasýningarinnar á Höfn og stefnan er sett á að auka jafnt og þétt við þátttöku þjóðgarðsins í sýningunni og að hann taki að lokum alfarið við rekstri hennar.
Einnig er vert að greina frá því að hafin er vinna við þróunarverkefni, sem spratt upp af ráðstefnu, sem Sveitarfélagið Hornafjörður, Ríki Vatnajökuls og Vatnajökulsþjóðgarður héldu, um atvinnusköpun við lendur Vatnajökulsþjóðgarðs. Um er að ræða svokallað fjallaverkefni sem miðar að því að markaðssetja svæðið sérstaklega fyrir útivist og fjalla – og jöklagöngur í Norður Evrópu og beina athyglinni að vetrarmánuðunum. Þessi upptalning verkefna rennir stoðum undir þá kenningu að Vatnajökulsþjóðgarður sé ekki einungis eitt stærsta náttúruverndarverkefni, sem um getur, heldur geti hann líka verið aflvaki í atvinnumálum svæðisins – að saman geti farið verndun og nýting.
Þjóðgarður, ekki neitt minna
Miðað við aðra þjóðgarða þá fá heimamenn óvenjumikla aðkomu að stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs. Meirihluti stjórnar Vatnajökulsþjóðgarðs er skipaður fulltrúum sveitarfélaganna, sem eiga hagsmuna að gæta, og yfirleitt eru það formenn svæðisráðanna fjögurra sem sitja í yfirstjórninni. Allar stærri ákvarðanir um rekstur þjóðgarðsins – t.a.m. staðsetning framkvæmdastjóra þjóðgarðs – eru teknar á þeim vettvangi.
Það er gríðarlega mikilvægt að þetta stóra og umfangsmikla verkefni, sem stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs er, heppnist vel því miklir hagsmunir eru í húfi – bæði út frá sjónarmiðum um náttúruvernd og byggðasjónarmiðum. En til þess að háleitustu draumar okkar um Vatnajökulsþjóðgarð verði að veruleika er nauðsynlegt að öll svæðin sem fóru inn í þjóðgarðinn fái tækifæri til að blómstra. Allir verða að bera eitthvað úr býtum.
Hér í byrjun var rifjuð upp dagsetning stofnunar Vatnajökulsþjóðgarðs. Það var stór stund, en verkið er rétt að byrja. Uppbygging hans heldur áfram á meðan land byggist og við, sem hér búum, erum í framvarðasveit við það.
Guðrún Ingimundardóttir
Bæjarfulltrúi og fulltrúi sveitarfélagsins í svæðisráði Vatnajökulsþjóðgarðs
Höf. skipar 2. sæti á lista Samfylkingarinnar
