Ert þú 19. aldar Dani?
Stjórnarskráin er æðsta réttarheimild Íslands og yfir önnur lög hafin. Íslendingar fengu fyrst stjórnarskrá árið 1874 á þúsund ára afmæli Íslandsbyggðar. Þótt sjálfstæðisbaráttan væri hafin var Ísland enn hluti Danmerkur og bar stjórnarskráin þess merki en hún er að stofni til sú sama og nú er í gildi. Árin 1920 og 1944 fengu landsmenn nýjar stjórnarskrár sem endurspegluðu breytingar á stjórnskipun landsins. Stjórnarskránni frá 1944 hefur verið breytt nokkrum sinnum, aðallega þó köflum um kjördæmaskipan og kosningarétt, auk þess sem mannréttindakaflanum var breytt árið 1995. Í grunninn er þó um sömu stjórnarskrá að ræða og Kristján IX færði landsmönnum fyrir 135 árum.
Nú þegar samfélagið er í upplausn ber okkur að nota tækifærið og beita okkur fyrir lýðræðisumbótum. Borgarahreyfingin leggur til að landsmenn semji sína eigin stjórnarskrá á stjórnlagaþingi. Fulltrúa skal velja af handahófi svo að flokkarnir stýri ekki vali stjórnlagaþingmanna.
Tryggja þarf skiptingu valdsins á milli löggjafavalds og framkvæmavalds, meðal annars þannig að ráðherrar sitji ekki á þingi. Í þeim hrunadansi sem hófst hér í haust opinberaðist hve störf þingsins hafa lítið vægi. Þingmenn fylgdust með forystu stjórnarflokkanna stýra landinu í þrot í fjölmiðlum. Fyrirhuguð dagskrá þingsins fyrsta dag þess eftir jólafrí sýndi og sannaði hvar valdið liggur en ræða átti allt annað en efnahagsástandið eftir mánaðarlangt jólafrí.
Ákvæði í Stjórnarskránni um kjördæmaskipan og ójafnt vægi atkvæða eftir landshlutum stangast á við 21. grein Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna en þar segir að vilji þjóðarinnar skuli vera grundvöllur að valdi ríkisstjórnar. Skal hann látinn í ljós með reglubundnum, óháðum og almennum kosningum, enda sé kosningarréttur jafn. Sú er ekki raunin hér.
Margt hefur breyst á síðustu 135 árum. Árið 1884 höfðu til að mynda aðeins um 9% Íslendinga kosningarétt. Er ekki kominn tími til þess Íslendingar semji stjórnarskrá á eigin forsendum?
Margrét Tryggvadóttir
Skrifa athugasemd