Er hægt að stöðva landbrot við Breiðamerkursand og hafa af því tekjur?
Halldór Árnason
Það er víða vandamál hvernig losna á við úrelt, eða úr sér gengin skip. Hér áður var þeim sökkt á hafi úti. Þannig hurfu þau sjónum manna. Síðar var bannað að farga skipum með því að sökkva þeim, þar sem það þótti hinn versti ósiður. Nú er skipum fargað með því að draga þau á land upp og rífa í brotajárn eða spýtnabrak. Kostnaður við það er ærinn og verðmæti slátursins lítið. Að undanförnu hefur þeim vaxið ásmegin sem telja það geta fallið undir góðan sið að sökkva skipum. Á hafsbotni mynda þau skjól og lífvænleg skilyrði fyrir fiskiseyði og ýmiskonar botngróður og smádýr. Þau virka þannig líkt og kóralrif. Rétt væri því að velja hentugt svæði sem gert yrði að einskonar skipagrafreit. Áður en skipum er sökkt í reitinn, þarf að sjálfsögðu að hreinsa úr þeim öll spilliefni, svo eftir verði eingöngu járn og tré og önnur slík náttúruleg og skaðlaus efni. Með því móti má skapa staðbundin skilyrði sem eru hagstæð lífinu í sjónum.
Hornfirðingar hafa stórbætt innsiglinguna um ósinn með því að byggja fast land, eða grjótborgir þar sem áður voru síbreytilegar grynningar og sandtangar. Grjótborgirnar hafa komið festu á innsiglinguna. Síbreytilegar strendur vegna samspils brims, sjávarfalla, jökulfljóta og hamfaraflóða eru Skaftfellingum ekki nýtt fyrirbrigði. Nýtt er að temja þessa krafta líkt og gert var í ósnum. Þar hafa færustu sérfræðingar, innlendir og erlendir, reiknað út hvernig grjótborgirnar ættu að liggja þannig að hin römmu öfl náttúrunnar yrðu tamin til að vinna með hafnaryfirvöldum í Hornafirði við að halda innsiglingunni um ósinn stöðugri og góðri.
Víðast annarsstaðar en við ósinn breytir litlu fyrir daglegt líf Skaftfellinga hvort sandströndin færist nokkuð fram eða gengur nokkuð til baka. Undantekning er Breiðamerkursandur. Landbrot ógnar þar vegasamgöngum, ekki bara Skaftfellinga, það ógnar líka höfuðborginni sem gæti rofnað úr vegasambandi við Hornafjörð. Hér á árum áður var vegurinn frá Reykjavík til Hafnar um 1000 km, þar sem hann lá líkt og hringvegurinn nú austur, norður og vestur um land. Erfitt yrði fyrir landsmenn að búa við að vegasamgöngur milli Reykjavíkur og Hornafjarðar teygðu sig norður fyrir Vatnajökul, þótt vegurinn væri nokkru styttri og miklu betri en elstu menn muna hann.
Stóra spurningin er, hvort hægt er að stöðva landbrotið líkt og sífelldar breytingar við Hornafjarðarós voru stöðvaðar. Er hægt að byggja þar í sjó fram grjótborgir, útreiknaðar og staðsettar af færustu sérfræðingum þannig að hin römmu öfl við Breiðamerkursand fari að vinna með okkur en ekki á móti? Hætt er við að það yrði dýrt, þarna fyrir opnu hafinu.
Hvað með öll skipsströndin við suðurströndina þar sem enskir, franskir, þýskir og íslenskir togarar hafa siglt upp í sandinn, horfið á kaf í hann og ekki sést meir? Hvað með öll stórskipin sem hrannast upp erlendis, öllum til ama, þar sem svo dýrt er að faraga þeim? Gætum við slegið tvær flugur í einu höggi?
Ættum við kannski að fá sérfræðingana til að reikna út hvernig hægt er að sökkva stálskipum meðfram Breiðamerkursandi, með mynstri sem fær náttúruöflin til að vinna með okkur við að stöðva landbrotið og hugsanlega að byggja upp aftur það land sem glatast hefur.
Þetta gæti jafnvel orðið okkur nokkur tekjulind. Eigendur skipa, hvort sem er í útlöndum eða innanlands, sem þarf að farga, gætu fengið að koma með þau hingað til lands. Hér yrðu þau hreinsuð af öllum spilliefnum, möstur og annað slíkt skorið af þeim og þau síðan dregin að Breiðamerkursandi. Á fyrirfram ákveðnum stað, útreiknuðum af sérfræðingum, yrði þeim sökkt, með því að dæla þau full af sandi. Eigendur skipanna þyrftu að sjálfsögðu að greiða fyrir vænt förgunargjald, svo við hefðum af þessu nokkurt fjárhagslegt hagræði.
Þau skip sem ekki væri þörf á, við sandinn, mætti koma fyrir í skipagrafreitnum, en þá mættu möstrin gjarnan vera á þeim.
Hér með er þessi hugmynd komið á framfæri við ráðamenn þessa lands, sérfræðinga í vega- og hafnargerð, svo og frumkvöðla og þá sem stuðla vilja að nýsköpun í atvinnulífinu. Einnig við útgerðamenn og fiskifræðinga og aðra þá sem huga vilja að lífinu í sjónum. Þeim er hverjum um sig eða öllum saman hugmyndin heimil til frjálsra afnota. Þó skal það vera með þeim hætti að náttúra landsins hljóti ekki skaða af og að framkvæmdin öll verði þeim sem að vinna til nokkurs sóma.
Halldór Árnason
Skrifa athugasemd