„Það hlýtur að vera margt sem þú hefur heyrt, reynt og séð á öllum þessum árum“
Aldarminning um Ástu Eiríksdóttur
Ásta Eiríksdóttir fæddist 28. janúar 1912 í Bakkagerði í Borgarfirði eystra. Sautján ára hleypti hún heimdraganum og fluttist til Kaupmannahafnar.
Í Kaupmannahöfn kynntist Ásta lífsförunaut sínum, Svavari Guðnasyni listmálara sem ættaður var frá Hornafirði. Þau gengu í hjónaband 1937 og er þáttur Ástu í ævistarfi Svavars ómældur. Konur íslenskra frumkvöðla í myndlist eru oft ósýnilegar þegar farið er yfir feril þeirra en þær voru oftar en ekki forsenda þess að þeir gátu stundað vinnu sína, þróast og þroskast í myndlistinni eins og þeir gerðu. Ásta var fyrirvinnan og tryggði Svavari frið og ró til að geta sinnt list sinni. Saga Svavars er saga Ástu og arfleifð þeirra lifir um ókomin ár í örmum heimabyggðar Svavars. Ásta gaf Sveitarfélaginu Hornafirði mikinn fjölda verka Svavars og vildi með gjöfinni tryggja arfleifð hans og aðgang almennings að verkum hans í því umhverfi sem hann sótti oftar en ekki innblástur og styrk í. Síðastliðið sumar opnaði á Höfn sýningarsalur tileinkaður Svavari Guðnasyni en um leið var opnuð Ástustofa til minningar um þessa merkilegu konu og lífshlaup þeirra Svavars. Um leið og þessi gjöf verður grunnur að myndarlegu safni um ævi og störf Svavars ber gjöfin vitni þeirri umhyggju sem Ásta bar fyrir manni sínum, arfleifð hans og heimasveit þar sem verkin eiga hvað best heima. Þar ráða birtan og litagleðin og ljóðræna stemningin ríkjum og endurspegla verkin lífsþraut Svavars og stanslausar rökræður hugans, að endurskapa og lýsa þessari stemningu.
Í minningargrein um Ástu skrifar frænka hennar að það hljóti að vera margt sem Ásta hafi heyrt, reynt og séð á viðburðaríkri ævi. Svavar og Ásta urðu innlyksa í Danmörku þegar styrjöldin braust út og vegur Svavars fór vaxandi þann tíma. Árið 1951 tóku þau sig upp og fluttu heim til Íslands, byrjuðu uppá nýtt og snéru baki við frægð sem beið félaga Svavars í Cobra hreyfingunni. Ásta segir frá lífi þeirra Svavars í viðtali við Steinunni Sigurðardóttur 1989 og segir þar frá viðburðaríkri ævi og manninum sem hún helgaði líf sitt. Ásta sló af eigin væntingum og þrám um leið og hún tryggði þeim lifibrauðið. Hún lifði lífi listamannskonunnar og um það segir hún „lífið gekk út á vinnuna hans. Ég reyndi að sjá til þess að hann yrði ekki fyrir of miklu ónæði. Ég stillti mig inn á hans persónu, eða reyndi það að minnsta kosti.“ Í öðru viðtali segir Ásta „við áttum svo skemmtileg ár saman. Þau eru mikið ríkidæmi. Ég kynntist mörgu skemmtilegu fólki. Svo vorum við líka bara tvö og frjáls eins og fuglinn“. Ásta hélt áfram að tryggja hag Svavars eftir andlát hans og lagði mikla áherslu á að æviverki hans yrði sýndur sá sómi sem hann og þau bæði eiga skilið. Hún gaf heimasveitinni hans Svavars fjölda verka eftir hann og enn hefur bæst í þá höfðinglegu gjöf því úr dánarbúi Ástu bárust gjafir til Hornafjarðar, verk sem spanna allan feril listamannsins auk muna og bóka af heimili þeirra hjóna. Listferill Svavars ber merki brautryðjandans. Hann hefur mótað skoðanir sínar og haggast ekki þótt hann eigi fáa viðhlæjendur. Ásta og Svavar bjuggu í Evrópu á miklum umbrotatímum í evrópskri sögu og þau skref sem ungir listamenn í Kaupmannahöfn, þar með talinn Svavar, stigu - skrefin yfir í abstraktlistina sem varð svo einkennandi fyrir feril Svavars og samferðamanna hans – varð um leið upphafið að þeim heimi lista og sköpunar sem við þekkjum í dag.
Björg Erlingsdóttir
Forstöðumaður
Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar
