Óperan “Fósturlandsins freyja”
Óperan Fósturlandsins freyja (Le Pays), eftir Joseph-Guy Ropartz, verður kynnt á tónleikum í Hafnarkirkju, Höfn í Hornafirði laugardagskvöldið 24. júlí kl. 20:00. Daginn áður er hún kynnt á tvennum tónleikum á Frönskum dögum á Fáskrúðsfirði. Flytjendur eru Sigrún Hjálmtýsdóttir, Bergþór Pálsson, Gunnar Guðbjörnsson og Helga Bryndís Magnúsdóttir. Þá mun Elín Pálmadóttir kynna söguna fyrir gestum og verða sögumaður. Íslenskri þýðingu verður varpað upp á vegg. Aðgangseyrir er kr. 1.900.- en félagar í Listvinasjóði Hornafjarðar njóta 50 % aflsáttar.
Óperan “Fósturlandsins freyja” (Le Pays) eftir Joseph-Guy Ropartz, var skrifuð 1908-1910 og sett upp og flutt í Borgarleikhúsinu í Nancy 1912 og síðan 1913 í Opéra Comique í París við mjög góðar undirtektir, enda höfundurinn þekktur í tónlistarlífi Frakka. Þá dundi fyrri heimsstyrjöldin yfir og gaf fólki um annað að hugsa.
Óperutextinn er saminn upp úr smásögunni “L’;Islandaise”, sem gerist á Íslandi og kom út í smásagnasafni Le Goffics 1910. Í Frakklandi vakti Le Goffic, ásamt Pierre Loti og Anatole Le Braz, athygli á lífi og hlutskipti frönsku skútusjómannanna sem hurfu norður í höf og lifðu þar við eymd á miðunum við Ísland í sjö mánuði á ári hverju.
Tónskáldið, Joseph-Guy Ropartz, las smásöguna og bað Le Goffic um að semja óperutexta úr efninu. Tónlistin er gegnsamin í anda síðrómantíska tímabilsins og minnir um sumt á Puccini, Strauss og jafnvel Wagner. Hún er safarík, fögur og dramatísk.
Sögusviðið er sem fyrr segir Ísland. Frönsk fiskiskúta strandar í ofviðri að hausti til, austan við Höfn í Hornafirði. Einn maður, Tual að nafni, kemst af, en honum er bjargað af bóndanum á næsta bæ, Jörundi. Dóttir bóndans, Kata, hjúkrar franska sjómanninum til lífs. Þau verða ástfangin, en enginn prestur er í næsta nágrenni, svo þau sverja eiða við risastórt kviksyndi sem er mannskætt á sumrin. Verði tryggðarof, heita þau á kviksyndið að gleypa sig. Kata verður barnshafandi, en þrátt fyrir það fær Tual smám saman ólæknandi heimþrá þegar líður á veturinn. Snemma vors fréttir hann að frönsku skipin séu komin til Seyðisfjarðar og æðir af stað á hesti. Þar sem kviksyndið er enn ísi lagt, leggur hann út á það til að stytta sér leið. En skyndilegur hlýr sunnanþeyr bræðir ísinn á svipstundu. Tual og hesturinn berjast um á hæl og hnakka til að bjarga lífi sínu, en sökkva í kviksyndið í lok óperunnar við mikið hrafnagarg.
Hér á landi var ekki kunnugt um óperuna fyrr en nýlega. Disk með nýrri upptöku á henni með Fílharmóníuhljómsveit Luxemborgar rak á Íslandsfjörur sumarið 2002 með nokkuð einkennilegum hætti. Leifur Árnason, flugstjóri og tónlistarunnandi, rakst á diskinn í stórri plötubúð í Boston og færði Jónasi Ingimundarsyni hann.
Jónas varð strax hrifinn af óperunni. Og þar sem óperan ekki aðeins gerist á Íslandi heldur er efni og allur umbúnaður líka mjög íslenskur og þar segir frá frönsku Íslandssjómönnunum, hafði hann samband við Elínu Pálmadóttur, höfund bókarinnar Fransí Biskví. Elín kom á framfæri umfjöllun um óperuna og höfundana, sem báðir eru einmitt Bretónar frá því svæði sem sendi í heila öld þúsundir fiskimanna á Íslandsmið. Þaðan er einmitt aðalsöguhetjan sem verður hér skipreika. Elín hefur komist að því að sagan er sannsöguleg, gerðist í sjóslysinu mikla 1873 við Vestra-Horn, þó að hún sé að sjálfsögðu færð í stílinn með skáldaleyfi.
Skömmu seinna skrifaði Elín um þennan nýfundna disk á jólakort til Ameríku til Ralphs og Lou Weymouths. Ralph var lengi aðmíráll á Keflavíkurflugvelli en Lou er frönsk og afi hennar var Anatole Le Braz, einn af þekktustu rithöfundum Bretóna, sem skrifaði m.a. um bretónsku Íslandssjómennina (t.d. fræga sígilda sögu, Pâques d’;Islande, Páskar á Íslandi). Í svarbréfi frá Lou segir hún að Le Goffic hefði verið vinur afa hennar og eitt sinn er hann kom í heimsókn til hans sagði afinn honum söguþráðinn í næstu bók sinni “og strax skrifaði Le Goffic alla söguna og stal jafnvel titlinum. Anatole fyrirgaf honum þó – svona er lífið”.
Gegnum millisafnaþjónustu Þjóðarbókhlöðunnar fékkst gömul bók með smásögunni “L’;Islandaise” að láni og hefir Elín þýtt hana. Fer ekki á milli mála að höfundur hefur þekkt lifnaðarhætti á Íslandi á 19. öld furðulega vel gegnum frönsku sjómennina. Notar hann íslensk orð, eins og bær, baðstofa, vaðmál, fífa o.fl. og gefur skýringu á þeim neðanmáls.
Tónleikarnir á Fáskrúðsfirði 23. júlí og á Höfn í Hornafirði 24. júlí eru haldnir að frumkvæði Alberts Eiríkssonar, forstöðumanns safnsins “Fransmenn á Íslandi” á Fáskrúðsfirði. Flytjendur eru söngvararnir Sigrún Hjálmtýsdóttir, Bergþór Pálsson, Gunnar Guðbjörnsson og Helga Bryndís Magnúsdóttir, píanóleikari. Þá mun Elín Pálmadóttir í upphafi kynna söguna fyrir gestum og verða sögumaður. Um er að ræða frumflutning á Íslandi.
