Gönguferð á söguslóðum Þórbergs
Hjónin Fjölnir og Þorbjörg á Hala í Suðursveit hafa að undanförnu boðið upp á gönguferðir á söguslóðum Þórbergs. Undirrituð fór ásamt fleirum í mjög fræðandi og skemmtilega göngu á dögunum. Ferðin hófst á Steinasandi í Suðursveit spottakorn frá bænum Hala. Steinasandur er víðfeðmur og nokkuð grýttur og ekki fær nema jeppum. Um hann renna Steinavötn og Kaldakvísl sem breytir í sífellu um farveg þannig að umhverfið getur tekið stakkaskiptum frá degi til dags. Innst á sandinum undir Staðarfjalli er þó nokkur skógur en honum plantaði Þorsteinn Guðmundsson frá Reynivöllum ásamt Ungmennafélagi Suðursveitar á sínum tíma eða fyrir um það bil 50 árum. Þar vex núna innan um hávaxin grenitré og beinvaxið birki skógarfuru afbrigði sem sáir sér sjálft og dafnar vel í skjóli fjallanna.
Stutt frá skóginum erum við komin á söguslóðir þar sem komið er að Rannveigarhelli en þar skildu bændur að ær og lömb í tíð Þórbergs. Lömbin gistu Rannveigarhelli yfir nótt áður en þau voru rekin lengra upp fjallið og upp í Garðhvamm þar sem unglingarnir á bæjunum vestan Steinasands sátu yfir í nokkra daga í júlímánuði ár hvert. Á leiðinni upp sjáum við Járnhnaus og Súrmatarhnaus ásamt fleiri stöðum með skemmtilegum örnefnum.
Árið 1904, þá 16 ára, sat Þórbergur yfir lömbum í Garðhvammi og tálgaði kross úr birkigrein og risti í hann ártalið. Leifar þessa kross eru enn til og verða þær varðveittar eftir því sem kostur er. Í ár, 2004, eru liðin 100 ár síðan Þórbergur tálgaði krossinn sinn og hver veit nema hann hafi setið og leitt hugann að hugsanlegri búsetu Papa og hvernig lífi munkanna var háttað í Papbýli. Í júlí í ár stendur til að reisa minnismerki í Garðhvammi, kross úr stáli og skilti úr hertu gleri í minningu Þórbergs og krossins hans.
Eftir áningu í Garðhvammi þar sem nesti var borðað og hlustað á upplestur Þorbjargar frá því þegar bændur í Suðursveit hlóðu garð frá brún Klukkugils í brattri fjallshlíðinni til að halda nautgripum sínum á sumarbeit á Hvannadal er haldið áfram að garðinum umrædda sem lokaði leiðinni fyrir nautin en hann er nú rústir einar og heldur engum. Sagt er að nautin hafir gert tilraun til að komast fyrir garðinn en enduðu illu heilli ofan í Klukkugili. Eftir það lagðist þessi háttur af.
Klukkugil er hrikalegt og þverhnípt 300+ metrar niður og svo þröngt sumstaðar að þar nær sólin aldrei að skína. Þangað lá leiðin næst en í gilið eiga Paparnir samkvæmt munnmælasögum að hafa kastað helgum klukkum sínum þegar þeir flúðu undan landnámsmönnum.
Við snúum við og göngum niður meðfram Klukkugili og sjáum vítt yfir hlíðar Steinafjalls og hvalbakinn sem geymir Rannveigarhelli, yfir Steinasand og á haf út.
Á leiðinni til baka yfir Steinasand stoppar Fjölnir jeppann við Vindás og sýnir okkur tættur sem hann efast ekki um að eru leifar frá búskap Papa ásamt tveim haugum þar sem hann telur tvo af landnámsmönnum okkar vera heygða þá Úlf hinn vorska og son hans Þorgeir. Við fornleifauppgröft á þessu svæði fundust minjar um mannabústað, líklega frá 10.öld og eru líkur á að ein tóttin sé Vindáskirkja sem heimildir eru um í máldögum frá 13.öld.
Það er lofsvert framtak hjá þeim Fjölni og Þorbjörgu að bjóða upp á gönguferðir af þessu tagi þar sem fróðleikur um lífshætti í Suðursveit á tímum Þórbergs, gróðurfar fyrr og nú, sérstök örnefni ásamt hollri hreyfingu skapa góða og fræðandi afþreyingu fyrir alla aldurshópa.
Á Hala er einnig boðið upp á styttri gönguleiðir og ratleiki.
Takk fyrir okkur,
María Gísladóttir.
