Við kveiktum alsæl á litlu kertunum okkar
Jólagestur okkar 10. desember er Halldóra Gunnarsdóttir
Ég ætla hér að deila með ykkur nokkrum bernsku minningum sem flestar tengjast jólunum. Ég er fædd á Vagnstöðum í Suðursveit og alin þar upp til fullorðins ára.
Jól í heimskreppu fyrir 70-75 árum.
Jólin nálgast jólin koma
ég er ennþá barn í kvöld.
Bý mig upp til bernskuleikja
bak við minninganna tjöld
heiðstirndur er himinn fagur
hylur jörðu hvítur snær.
Hugurinn mér heldur kyrri
hjá þér gamli sveitabær.
N.N.
Ég ætla hér að deila með ykkur nokkrum bernsku minningum sem flestar tengjast jólunum.
Ég er fædd á Vagnstöðum í Suðursveit og alin þar upp til fullorðins ára.
Það var mikil tilhlökkun þegar jólin nálguðust. Eftir að ég var orðin 9 ára var ég búin að vera fjórar vikur í skólanum fyrir jól frá því um haustið og aðrar 4 vikur voru eftir í skóla einhvern tíma löngu síðar á vetrinum svo ekki þurfti að hafa áhyggjur af því að jólafríið yrði of stutt.
Það var margt fólk á Vagnsstöðum, mamma, pabbi, afi, amma, Anna systir ömmu, Skarphéðinn bróðir pabba og svo systkini mín þau Þórarinn og Vala. Það var mikið að gera hjá mömmu fyrir jólin, allir urðu að fá einhverja nýja flík, enginn mátti fara í jólaköttinn. Amma var farin að eldast og gat lítið unnið svo mamma varð að spinna allt band í nærföt og sokka. Áður var mamma búin að vefa vaðmál í buxur og einskeftu , sem svo var nefnd, í kjóla, milliskyrtur og undirpils. Mikið þurfti að sauma og ég mun alltaf hafa fengið nýjan kjól úr rósóttu eða köflóttu efni fyrir jólin.
Það var mikið bakað fyrir jólin, smákökur, terta, kleinur og sódakökur,en jólakökur var ekki hægt að baka því engar rúsínur fengust í búðinni á Höfn. Stuttu fyrir Þorláksmessu var jólaánni slátrað og reynt var að hafa hana ekki mjög gamla. Slátur var búið til og lifrin steikt. Ekki hafði verið borðaður nýr matur síðan í sláturtíð um haustið, alltaf borðaður saltaður reyktur eða súr matur, þá var engin frystikista til og ekkert frystihús á Höfn.
Á aðfangadagsmorgun var farið snemma á fætur því margt þurfti að undirbúa fyrir kvöldið. Sett var hreint á öll rúmin, allir þurftu að þvo sér svo var allsstaðar tekið til eins vel og hægt var og gólfin þvegin. Klukkan sex þurfti öllum undirbúningi að vera lokið, allir komnir í betri fötin þá var sagt að nú væri allt orðið heilagt. Messan byrjaði í útvarpinu kl. sex en undir lok messunnar var byrjað að borða. Hvað haldið þið að það hafi verið? Það var reyndar soðið kjöt af jólaánni, rófur, kartöflur og súpa. Þetta fannst mér heimsins besti matur. Ekki þurfti að flýta sér að opna jólapakkana, það var nefnilega enginn sem fékk jólapakka eins og þeir tíðkast núna. Systir mín Guðný Valgerður(Vala)hét nöfnum Guðnýjar móðursystur okkar og Valgerðar föðursystur okkar, þær sendu Völu böggla stuttu fyrir jól með einhverri nýrri flík prjónaðri eða saumaðri. Ekki var beðið aðfangadagskvölds með að opna þennan pakka. Svona var það að það skipti máli hvers nafn manni var gefið, það varð að virða nafna eða nöfnu ef hægt var. Aldrei man ég eftir að okkur Þórarni þætti þetta skrýtið að við fengjum ekki jólagjafir frá þessum konum. Lögmálið var nöfnin réðu. Skarphéðinn frændi gaf okkur kertapakka og spil. Við kveiktum alsæl á litlu kertunum okkar, settum þau á rúmstólpa þar sem þau gátu staðið, þá var enginn kertastjaki til.
Aldrei man ég eftir öðru en að það væri rafljós á aðfangadagskvöld, þau voru frá lítilli vatnsaflsstöð. Um kl. níu fór mamma að hita súkkulaðið, það var alltaf reynt að hafa ekta súkkulaði á jólunum, en ég hefði frekar viljað borða súkkulaðið en láta það út í mjólkina. Hvítur dúkur var lagður á borðið uppi á lofti þar sem við sváfum öll og fínu sparibollarnir voru notaðir. Mér fannst það svo hátíðlegt að drekka uppi . Þegar búið var að drekka fór mamma út í fjós að mjólka kýrnar, þá var aldrei mjólkað fyrr en rétt áður en farið var að sofa. Jólakveðjur var farið að lesa í útvarpið þegar ég man fyrst eftir mér. Ekkert jólatré var og ávextir og sælgæti þekktust ekki þegar ég var barn utan kandís sem Skarphéðinn gaf okkur oft þegar hann kom af Höfn. Á jóladag var borðað hangikjöt, kartöflur , rúgbrauð, flatkaka og smjör. Hrísgrjóna eða sagógrjónagrautur með kanel og sykri var í eftirmat.
Á annan jóladag fóru mamma, pabbi og við systkinin upp að Neðrabæ að heimsækja ömmu og frændfólkið þar. Síðar varð það siður að fólkinu á Neðrabæ , Króki og Lækjarhúsum var boðið að Vagnstöðum á jóladagskvöld. Fólkið frá Hestgerði kom stundum um jólaleitið. Mér fannst gaman þegar fólkið kom ,þá var spiluð vist. Við fórum svo í boð á þessa bæi.
Þegar ég man fyrst eftir mér var útvarp heima , þótti mér og börnunum í Borgarhöfn sem komu í heimsókn gaman að hlusta á barnatímann og heyra í jólasveininum.
Fyrsta barnabókin sem ég man eftir var ,,Jólin koma‘‘ eftir Jóhannes úr Kötlum, ein slík var til í Borgarhöfn þegar ég var lítil og var hún fengin að láni. Pabbi las okkur vísurnar og ég skoðaði myndirnar full aðdáunar. Það var stórkostlegt að sjá jólasveinana, Grýlu, Leppalúða og jólaköttinn en mér fannst skrýtið að Boli maður Grýlu var ekki nefndur.
Ég gleymi aldrei hvað ég varð glöð þegar Skarphéðinn frændi kom frá Reykjavík 1936 og færði mér bókina. Hún var mikið skoðuð síðan lesin og allar vísurnar lærðar, ég trúði því jafnvel að jólasveinar væru til.
Á gamlaárskvöld var spiluð vist. Ég var að smá líta út og gá hvort huldufólk sæist þegar sungið var í útvarpinu um áramótin ,, Nú er glatt í hverjum hól og Ólafur reið með björgum fram‘‘. Hlustað var á annál ársins og klukknahringinguna á miðnætti eins og enn tíðkast.
Jólatrésskemmtanir voru ekki í Suðursveit fyrr en stuttu fyrir 1950 að kvenfélagið fór að halda þær.
Ég hef dregið hér fram nokkrar sundurlausar myndir frá bernskudögunum. Það er mikil birta yfir minningunni um bernskujólin og foreldra, systkini, Skarphéðinn, ömmu ,afa og Önnu. Með eftirsjá liðu jólin og ég fór að hlakka til næstu jóla.
Ég held að besta jólagjöfin sem nokkurt barn getur fengið sé að vera samvistum við gott fólk og njóta ástar og umhyggju.
Óska ykkur öllum gleðilegra jóla.
Halldóra Gunnarsdóttir
Hér kemur uppskrift af kanel hringjum sem bakaðir voru fyrir jólin.
Kanelhringir:
175 gr. Hveiti
100 gr. smjörlíki
60 gr sykur
½ tesk. hjartarsalt
1 egg
Mjólk ,kanel og sykur til að bera á hringina.
Hnoðað deig .Flatt út og kökur mótaðar með glasi. Tekið gat í kökuna t.d. með tappa, hringurinn smurður með mjólk og kanel –sykri stráð yfir.
Skrifa athugasemd