Anna Egilsdóttir

11.12.2009 Jólagestir

Þegar bæjarstjórinn stal jólagæsinni

Jólagestur okkar 11. desember er Anna Egilsdóttir

Þegar ég rifja upp jólahald og jólaundirbúning, kemur margt upp í hugann.

Jól bernskunnar í Hólum á meðan að afi og amma voru á lífi, eru alveg heilög í mín um huga, en þar hélt fjölskyldan á Seljavöllum aðfangadagskvöldin.

Hver siður hafði sinn tíma þar, og tók þann tíma sem hann þurfti. Maturinn, þar sem aðalrétturinn var jólagæs, helgistundin, þar sem sungnir voru jólasálmarnir, og afi las húslesturinn. Ég vissi alltaf að þessari stund væri lokið, þegar amma stóð upp og gekk til afa og þakkaði honum fyrir lesturinn með kossi.

Eftir það var betristofan opnuð, þar sem jólatréð stóð á miðju gólfi með öllum pökkunum vel röðuðum í kring um það. Þeir  voru ekki  opnaðir fyrr en búið var að ganga í kring um jólatréð og syngja öll þau jólalög sem allir kunnu og stundum tvisvar sum.

Það var sérstakur helgiblær yfir þessu öllu og ég naut hverrar einustu mínútu. Við systkinin lögðum okkur vel fram við að virða þetta helgihald, með því að vera prúð og stillt.

Eitt sinn, fannst mér systir mín viðhafa mikil helgispjöll, þá fannst henni allt ganga allt frekar hægt og seint og kalliði til afa um leið og hann lokaði húslestrabókinni “takk fyrir lesturinn afi.”

Jólaboðin skipuðu stórann sess í jólahaldinu og þá hittum við gjarnan frændsystkini okkar sem var afar kærkomið því ekki var það daglegt brauð á þeim árum að hitta aðra krakka til að leika við. Fullorðna fólkið greip gjarnan í spil og við krakkarnir líka eftir því sem aldur og kunnátta leyfði. Kirkjuferð á Jóladag var fastur liður og ein af mínum fyrstu minningum frá jólum er úr gömlu kirkjunni við Laxá, þar sem ég sit upp á lofti og hlusta á sálminn Í Betlehem er barn oss fætt og hef ofan af fyrir mér með því að virða fyrir mér altaristöfluna eftir hann frænda minn Jón Þorleifsson. Mamma  hafði áður sagt mér að horfa vel á altaristöfluna því þar væri saga Jesú skráð í myndum. Mér er minnistætt hvað mér fannst fólkið misjafnlega fallegt. Til dæmis fannst mér Jósef,  pabbinn  sjálfur ekkert sérstaklega fallegur og ég vorkenndi Jesúbarninu að eiga svona ófríðan pabba.

Fjárhirðarnir fannst mér vera ljótir og skildi ekkert í því af hverju þeir væru í kjólum. Það gegndi öðru máli með Maríu mey mér fannst hún mjög falleg með bláu blæjuna sem var sveipið um höfuð hennar og  mér var starsýnt stóra gyllta nælu, sem blæjan var tekin saman með, undir hökunni á Maríu. Þegar heim kom sveipaði ég handklæði um hausinn á mér og tók hana saman með öryggisnælu sem ég ímyndaði mér að væri gyllt, vafði svo dúkkuna mína reifum og lagði hana í skókassa sem gegndi hlutverki jötu settist svo hjá skókassanum með spenntar greipar og reyndi að vera eins falleg á svipinn og María. Ég gæti alveg hafa farið með bæn , þarna yfir dúkkunni og þá ekki í síðasta skiptið sem ég hef beðið fyrir börnunum mínum því bænir voru mér kenndar mjög snemma, fyrir mitt minni. Því að þó mikið væri að gera hjá móður minni við jólaundirbúninginn þá var líka hugað því að fræða okkur um tilgang jólanna og kenna okkur jólasálmana svo við gætum sungið með í helgistundinni á aðfangadagskvöld og í kirkjunni á Jóladag. Hún las líka með okkur bænirnar , þangað til við vorum fær um það sjálf. Það hefur  reynst mér vel að hafa fengið það veganesti.

Eftir að ég varð fullorðin og fór að halda jól sjálf, hafa þau tekið mið af þeim aðstæðum sem ég hef verið í hverju sinni og siðir og hefðir eftir því. Samt held ég að allar aðventunnar hafi verið á sama veg , þessi hefðbundni undirbúningur, jólahreingerningin og baksturinn. Ég lærði það hjá ömmu minni í Hólum að til þess að geta sett upp jólaskraut  yrði fyrst allt að vera hreint “ skraut verður aldrei fallegt á skítnum” sagði hún við mig einu sinni og ég er hjartanlega sammála henni.

Mér finnst þetta líka kjörið tækifæri til að taka heimilið í gegn, því um jólin er maður í sparifötunum heima við í marga daga. Einnig eru gestakomur  tíðri en aðra daga  og af hverju ætti þá heimilið ekki að vera tandurhreint. Ég hef líka oft hugsað um hvað það er góður siður sem við eigum hér á Íslandi þegar fjölskyldan sameinast um að eiga fallegt og notalegt aðfangadagskvöld,  allir fara í sín bestu föt , og dekka upp falleg borð á fagurlega skreyttum heimilunum sínum.

Talandi um það dettur mér í hug athugasemd sem annar bróðir minn sló fram við móður okkar einhverju sinni en hann var þá  barn að aldri. Hún átti von á þáverandi landbúnaðarráðherra í mat og tók þá fram dúk sem hún hafði ekki klárað að falda fyrir jólin en notaði nú tilefnið. Bróðir minn hafði á  orði að hún hefði meira við ráðherrann en Jesú.

Það var alltaf til nóg af góðum kökum og tertum á mínu æskuheimili enda mamma mjög myndarleg í því sem og mörgu öðru. Ég er ekki  svo lánsöm að hafa erft  allan myndaskapinn,  enda þarf ég þess ekki þar sem ég hef fyrir nokkru uppgötvað Jón Bakara en hann hefur síðustu ár séð um baksturinn í Klettatúninu. Samt sem áður er  uppáhalds bakkelsið mitt  brúna og hvíta lagkakan sem mamma bakar. Hún sendir mér sína hvora hálfa með jólapökkunum um hver jól sem mér finnst mjög jólalegt og notalegt  

Eins og áður er vikið að  hafa aðstæður mínar ekki alltaf verið þær sömu um jól og kannski ekki alltaf jafn spennandi eins og þegar ég í fyrsta skiptið var án strákanna minna, þar sem þeir dvöldu  hjá föður sínum. Þá var gott að eiga bænir og trú  til að styðjast við, og vissulega  komu jólin til mín eins og annarra í það skiptið. Strákarnir komu aftur eftir áramótin og lífið hélt áfram eins og ekkert hefði í skorist. Ég hef líka upplifað að hafa ekki haft alltaf jafn mikið á milli handanna við jólainnkaupinn, en þegar ég lít til baka held ég að okkur hafi aldrei skort neitt  og jólin hafi verið jafn gleðileg þrátt fyrir það.  Eitt árið var ég að vinna á Skjólgarði á Jóladag , og mér fannst það ágætis viðbót við annað jólahald að upplifa það.

Síðan ég  hóf rekstur sambýlisins hér í Hólabrekku, má segja að ég sjái um jólaundirbúning á tveimur heimilum. Desember er því oft annasamur hjá mér. Jólahald í Hólabrekku er með svipuðu sniði og á öðrum heimilum.  Ég hef sjálf borið hitann og þungann af sjálfu jólahaldinu og legg mig fram um að  gera jólin hátíðleg og skapa það andrúmsloft  ásamt íbúunum og öðru starfsfólki að allir fái  notið þeirra sem best. Þá hefur verið ómetanlegt að geta sótt í reynslusjóð jólaminninga frá bernskudögum.

Jóladagarnir  okkar hjóna eru því meira vinnudagar heldur en frí . Það er líka mikið að gera í fjárhúsunum, við tilhleypingarnar. Samt sem áður eigum við okkar góðu stundir sem við deilum með okkar nánustu.

Mér hefur því miður ekki tekist í mínu jólahaldi að viðhalda þeirri hefð að lesa húslestur eins og gert var í Hólum forðum daga. En það hefur mamma mín gert alla tíð og er það vel. Það er líka langt síðan að ég hef gengið í kringum jólatréð áður en pakkarnir eru opnaðir. Hins vegar tók ég upp þann sið  fyrir nokkrum árum að hafa alltaf Hóla-Jólagæs  á mínu heimili á aðfangadagskvöld. Ein jólin leit nú út fyrir að við yrðum af gæsinni. Þannig var að  Hjalti sonur minn bæjarstjórinn kom á aðfangadag að sækja hangikjötið sitt. Skömmu eftir að hann var farinn fer ég að huga að því að setja gæsina í ofn, en þegar ég ætlað að grípa hana á þeim stað sem hún átti að vera er hún horfin. Upphefst nú mikil leit en án árangurs.  Þegar svo ég rek augun í hangikjötsrúllu verður mér ljóst hvað gerst hefur, Hjalti hefur tekið gæsina í misgripum. Eðli málsins samkvæmt byrja nú hringingar og læti við að hafa upp á honum, en síminn og hann sjálfur greinilega utan þjónustusvæðis. Ég hringi í þau hús sem hann átti viðkomu í, en allstaðar var hann bæði kominn og farinn. Nú voru góð ráð dýr tíminn sem gæsin átti að vera kominn í ofninn runnin upp og hún bara í góðu yfirlæti á rúntinum með bæjarstjóranum. Guðjón fóstursonurinn var í heimsókn hjá ættingjum sínum á Höfn og ég bið hann að svipast um og veita Hjalta eftirför og reyna að stoppa hann. Eftir smá stund hringir Guðjón, ber sig aumlega, segir að hann hafi mætt Hjalta, hann hafi gert allt sem hann gat til að stoppa hann sett blikkljósin á , flautað og veifað en Hjalti bara veifað á móti. Þú verður að elta hann, hann  hlýtur að stoppa einhvers staðar segi ég en þá var bensínið hjá Guðjóni á þrotum, hann ætlaði auðvitað ekki að lenda í því að halda jólin í bensínlausum  bílnum mitt á milli Hafnar og Mýra. Eftir smá stund hringir Hjalti, og segist verða kominn eftir 15 mín. með gæsina. Við höfðum svo snör handtök með að setja fyllingu í hana og krydda og þegar hún var svo komin á jólaborðið, bragðaðist hún betur en allar aðrar jólagæsir.  

Annarri gamalli jólahefð hef ég nær alltaf fylgt og það er að fara til kirkju á Jóladag og þar sem ég er í Samkórnum reyni ég að mæta  í þær messur sem ég hef tök á enda leiðist mér það ekki.

Bænirnar sem mamma kenndi mér sem barn á ég enn í pússi mínu og með þær fer ég eins oft og mér hugkvæmist og ég hef tilefni til sem er ansi oft. Ég býð gjarnan fyrir börnunum mínum, öllum og það megið þið vita kæru Hornfirðingar að bæjarstjórinn ykkar fer ekki varhluta af þeim fyrirbænum né heldur störfin hans í ykkar þágu. Þegar vel liggur á mér fylgir Hornafjörðurinn allur, mannlífið og fólkið með í þeim pakka,  Megi góður guð gefa okkur öllum gleðilega jólahátíð og farsælt og gott nýtt ár. 

Hóla-Jóla gæs.

Gæsin er fyllt með eplum og sveskjum  saumað fyrir . Krydduð með  eðalkryddi frá Pottgöldrum. Síðan er hún látin í steikarpott inn í ofn við 180  gr. hita og látin malla í ofninum í c.a 3 klukkutíma. Það fer reyndar eftir stærð hennar.

Ath. Það sakar ekki að hún skreppi á rúntinn svona í klukkutíma áður.         

Með jólakveðju.
Anna Egilsdóttir