Hugleiðing á aðventu
Jólagestur okkar 8. desember er Þóra V. Jónsdóttir
Í pistlum sem þessum rifjar fólk gjarnan upp bernskuminningar frá jólahaldi. Ég læt hugann reika aftur í tímann, svona rúmlega 50 ár. Ég á góðar minningar frá æskuárunum og jólahaldi þess tíma. Ég minnist jóla þegar ég var barn, eina barnið á heimilinu þar sem ég er langyngst fimm systkina. Rafmagn var ekki komið í bæinn, ljósamótor var sem gekk af og til, annars voru það olíulampar og gaslampar sem lýstu upp húsið. Sólóvélin hitaði upp, bakaði kökurnar og hitaði baðvatnið. Það var samt komið baðkar og heita vatnið borið í það. Lítið var um kaupstaðarferðir enda ár óbrúaðar. Ég man þó eftir einni jólaferð fyrir 1960, ég fór með mömmu austur á Höfn, við fengum far með Ragnari á Suðurbænum (Skálafelli II) en hann átti jeppa sem sveitungarnir nutu oft góðs af. Farið var niður hjá Flatey og austur fjörur út á Melatanga, síðan á bát yfir til Hafnar. Ekki minnist ég búðarferða en það var auðvitað farið í heimsókn á Mörk (nú Höfðavegur 7) en þar bjuggu þá Þóra frænka og hennar fjölskylda ásamt Rósu-ömmu. Mér fannst allt svo flott og fínt á Mörk, þar var sófasett og rafmagnsljós og nú sá ég líka húsið sem fallegu pakkarnir með uppáhaldgjöfunum komu frá. Sennilega man ég þessa ferð svo vel því þessi jól fékk ég forkunnar fagran dúkkuvagn í jólagjöf frá Þóru, hann var úr tré rauðmálaður með rósum og pakkinn var með á heimleiðinni . Ég verð að viðurkenna að ég beið jólanna ekki síst vegna gjafanna sem ég átti von á líkt og börn gera í dag. Margar gjafirnar á ég enn, bækur voru oft í pökkunum, lítil póleruð kommóða er upp á hillu hjá mér frá Þóru og fl. og fl. sem mér þykir ákaflega vænt um og held mikið upp á.
Mamma bakaði smákökur af fínustu sort, lagtertur og svampbotna. Frá saumavélinni á eldhúsborðinu komu kjólar, svuntur, milliskyrtur, sængurfatnaður og eflaust eitthvað fleira. Ekki man ég eftir að pabbi tæki sérstaklega þátt í undirbúningi jóla, en skepnuhald var á sínum tíma jóladagana eins og það er enn í dag. Á aðfangadagskvöld var borðað eftir mjaltir sem voru í fyrralagi, steik var borin á borð, sennilega hefur verið lógað kind fyrir jól til að hafa nýmeti, en mamma sauð líka niður kjöt, það var gert í glerkrukkum og geymt langt fram á næsta ár, meðlæti voru brúnaðar kartöflur og grænar baunir (ekki úr dós) eftirrétturinn var ávaxtagrautur með rjóma þessu var skolað niður með öli, ætli það hafi ekki verið Spur. Jólatré var heima, mér finnst það hafa verið lítið með fáeinum greinum, á þær var sett bómull og síðan klemmukertastjakar með kertum. Aðeins stutta stund í einu mátti loga á kertunum og mamma vaktaði tréð meðan á því stóð. Húsið var líka skreytt með músastigum úr krepappír og jóladúkum. Jólin voru komin þegar klukkurnar hringdu í útvarpinu kl.18 og mamma var komin með hvítu útsaumuðu svuntuna, amma með skotthúfuna og systkini mín komin heim í jólafrí. Barnaballið var á sínum stað á Hrollaugsstöðum, stundum dróst að halda það fram á nýár, einhverra hluta vegna, oft fór amma Ingunn með mér, ég var svo lánsöm að hafa ömmu á heimilinu sem alltaf hafði tíma. ( Öðruvísi en ömmurnar í dag). Jólasveininn lék Gunnar heitinn á Vagnsstöðum og hann las fyrir okkur sögu. Kvenfélagið sá um skemmtunina, dansað var kringum jólatréð, síðan dönsuðu allir sem vettlingi gátu valdið, ræla, polka, valsa, Óla skans og líka var marserað.
Uppúr 1960 finnst mér ég hafa dottið inn í annan heim. Bíll kom á heimilið 1961, þá var brúin yfir Hornafjarðarfljót komin, samgöngur urðu því með öðrum hætti. Bræður mínir voru á bátum frá Höfn fóru í siglingar og jólagóssið sem þeir komu með voru niðursoðnir ávextir og Mackintosh‘s , auk gjafa frá framandi löndum. Það var líka gaman að sjá þá búa sig upp í nælonskyrtur og setja á sig lakkrísbindi. Systur mínar komu með búðarföt á mig úr Reykjavík. Jólin 1963 var ég ekki eina barnið á heimilinu, systursonur 9 mán. var hér einnig það var mjög gaman. Ég var 11 ára 1964, en þá kom rafmagnið í Suðursveit austan Steinasands, það gjörbreytti öllum aðbúnaði fólks og tæknin hóf innreið sína. Hófst nú mikið framfararskeið í sveitinni.
Ég hef alltaf haldið jól hér á Skálafelli, segi stundum við ferðamennina mína að hér hafi ég verið gróðursett eins og trén í garðinum. Margt hefur breyst, þegar ég var um 7-12 ára voru um og yfir 20 manns á Skálafellsbæjum um jólin, á þessari aðventu erum við aðeins 2 í kotinu. Margt er líka líkt og fyrr, það fjölgar um jólin þegar synirnir koma heim í jólafrí og nú verða 2 sonardætur einnig, það verður yndislegt að rifja upp með þeim barnið í sjálfum sér. Hangikjötið kemur úr sama kofa, saumavélin er á eldhúsborðinu í „gamla húsinu“ ómissandi eins og alltaf og smákökusortirnar eru þær sömu. Jólahald hjá okkur er frekar frjálslegt ef svo má að orði komast, jólaserían sem keypt var á húsið okkar fyrir rúml. 30 árum skreytir það enn. Jólaboðin flækjast ekki fyrir okkur, sennilega vegna þess að systkini mín og þeirra fjölskyldur eru öll á sv.- horninu og fjölskylda Steina austur á landi. Við erum því sjálfum okkur nóg, gætum bara haldið „náttfatajól“ ef við vildum og við erum ekki „hefðarfólk“ Ein hefð hefur þó skapast í okkar jólahaldi, þvert á alla siði, það er spila á aðfangadagskvöld. Ekki á Svarta Péturs spilin, heldur eru nýjustu spurningaspilin krufin og þau eldri líka. Allir fjölskyldumeðlimir taka þátt í þessum leik og allir eru bestir. Yngsti sonurinn sem nú er tvítugur var varla talandi þegar hann tók þátt og skipaði sér í lið með þeim sem hann taldi bestan. Þessi athöfn stendur venjulega fram eftir nóttu, þá tekur við lestur jólabókanna. Svona líða dagarnir, borðað lesið og spilað.
Í upphafi minntist ég jóla frá barnsaldri, sum seinnitíma- jól eru minnisstæðari en önnur, t.d.1973 þegar rafmagsskömmtunin var og frumburðurinn rúml. mán gamall var með húfu allan sólarhringinn ( og er það enn) við urðum vatnslaus vegna frosta svo keyra þurfti öllu vatni í menn og skepnur. Á aðfangadag 1980 kom ég heim með nýfæddan son þann þriðja í röðinni, jólabarnið það árið. Nú verða jólin frábrugðin, mamma yfirgaf þennan heim á árinu, svo þetta verða mín fyrstu jól án hennar. Mömmu og annarra ástvina sem farnir eru mun ég sakna og minnast um jólin.
Að lokum, það er gott að gefa sér smá tíma og hugsa um boðskap jólanna og ef við erum aflögufær leggja þeim lið sem eru hjálparþurfi. Íhuga hvers vegna við gefum gjafir og með hvaða hugarfari, hvernig eru þær metnar? Er það kannske í krónum? Það metur hver fyrir sig. Ég vona að allir íbúar sveitarfélagsins okkar megi njóta aðventunnar og Jólahátíðarinnar sem í hönd fer, með ósk um gott og gjöfult nýtt ár.
Uppskirftin frá mér er eftirréttur úr kokkabók mömmu.
Saftsnjór.
Notuð er krækiberjasaft.
1 bolli vatn 1bolli saft 1bolli syur
1 -2 eggjahvítur 4 blöð matarlím og 1msk sjóöand vatn ...........bláber.
Matarlímið lagt í kalt vatn, ---vatn , saft, sykur og hvítur þeytt vel saman, matarlímið leyst upp í heita vatninu og sett volgt út í búðingin. Gott er að láta bláber út í með sleif, og skreyta með rjóma og berjum.
Þóra V. Jónsdóttir.
Skrifa athugasemd