Nokkrar hugleiðingar um jól á Grímsstöðum, óháðar tíma og rúmi
Jólagestur okkar 4. desember er Baldur Gíslason
Ég get nú ekki sagt að jólahaldið heima hjá mér þegar ég var ungur sé ljóslifandi fyrir mínum hugskotssjónum. Eitt og annað kemur þó upp í hugann þegar sest er niður og hugurinn þvingaður til baka. Það sem hér fer á eftir hefur sennilega gerst, en þó ekki endilega eins og sagt er frá því, því að engir tveir hafa sömu upplifun af atburðum sem gerst hafa, en þannig er nú sagan samt skrifuð.
Eitt af því fyrsta sem kemur upp í hugan er rafmagnsleysi á jólunum. Faðir minn Gísli Björnsson var rafveitustjóri á Höfn og varð hann því ásamt sínu starfsfólki að bregðast skjótt við og reyna að koma rafmagni á aftur eins fljótt og mögulegt var.
Það var mikið í húfi og trúlega hafa einhverjar Hornfirskar húsmæður (voru það ekki aðallega þær sem elduðu á þessum árum?)hugsað pabba þegjandi þörfina þegar að jólamaturinn var í hættu. Þetta gerðist venjulega rétt undir það að klukkurnar í útvarpinu hringdu inn helga tíð á aðfangadag þegar álagið var í hámarki og Blackstone vélarnar í rafstöðinni höfðu ekki undan. Fyrir mig skipti það ekki miklu máli þó að sósan kólnaði, heldur hitt að pabbi kom ekki heim fyrr en seint og um síðir og þá þurfti fyrst að klára að borða áður en að ég mátti ráðast á pakkana.
Annað sem kemur upp í hugann er mamma og kirkjukórinn. Bróðir mömmu Eyjólfur Stefánsson var stjórnandi kirkjukórsins og orgel leikari til margra ára. Það var því alveg sjálfssagt að mamma syngi í kórnum oft bæði á aðfangadagskvöldi og á jóladag. Ekki man ég til þess að við feðgar fylgdum mömmu til messu á aðfangadag heldur sátum við heima við lestur (þegar ekki varð rafmagnslaust) eða eitthvað annað. Ég man heldur ekki til þessa að mamma hafi treyst okkur fyrir eldamennskunni á meðan hún var í burtu, enda miklar líkur á að það hefði misfarist. Með árunum urðu þessar messuferðir að sjálfsögðum og eðlilegum hlut í okkar jólahaldi.
Í mínum huga voru ljósaskreytingarnar hjá okkur Grímsstaðarmönnum þær flottustu. Margra daga vinna var lögð í að gera seríuna sem flottasta m.a. með því að búa til hlíf úr brúsa undan sápulegi utan um perurnar. Sérstaklega man ég eftir þegar við með ærinni fyrirhöfn strengtum seríuna á milli Grímsstaða og Símahússins, þvert yfir Hafnarbrautina. Þetta var glæsilegt svo lengi sem hún entist en eins og allir vita þá getur orðið hvasst á Grímsstaðarhæðinni í austanáttinni og útbúnaðurinn ekki nægjanlega góður.
Mér er líka minnisstætt þegar pabbi, venjulega á Þorláksmessu rogaðist heim með stórann trékassa frá ölgerðinni fullan af malti og appelsíni alls 50 flöskur. Innihald kassans entist langt fram yfir áramót, þrátt fyrir að oft væru margir í mat og segir mér svo hugur um að gosrykkja hafi aukist hin síðari ár. Af einhverjum ástæðum var aldrei keypt Coke heima hjá mér fyrir jólin á þessum árum, ég held þó að það hafi verið til í kaupfélaginu. Einn sið tókum við upp eftir öðrum og finnst mér það hafa komið með Kristínu systur minni að norðan þegar hún kom í jólafrí úr Menntaskólanum. Það var laufabrauðsgerð. Að skera laufabrauð er ákaflega góð samverustund og fjölskylduskemmtun og framkallar dulda listræna hæfileika.
Jólahaldið sjálft heima var mjög hátíðlegt, þrátt fyrir rafmagnsleysi og kórsöng, og minningarnar í kringum það allar mjög ljúfar. Fjölskyldan var stór og mikið um heimsóknir og margar gjafir. Það þurfti að koma við hjá frændum og vinum á Reynifelli, Litlagarði, Sólhól og Ekru svo einhver að gömlu húsheitunum séu rifjuð upp. Hátíðarmaturinn var hefðbundinn og líkur því sem var á flestum heimilum á þessum tíma. Aðalrétturinn var venjulega lambahryggur með Ora grænum baunum og rauðkáli ásamt ýmsu öðru. Rjúpur höfðum við hins vegar stundum á gamlársdag. Það fór þó eftir því hvort bræðrum mínum tókst að veiða nægjanlega margar rjúpur fyrir stórfjölskylduna sem var öll í mat á Grímsstöðum það kvöld.
Jólahátíðin er magnaður tími og það er mikilvægt að halda í okkar íslensku jól, sem um margt eru sérstök. Ég held að happa drýgst sé að fara ekki í útrás með jólin heldur að vera íhaldssamur í jólahaldi, að leggja áherslu á þessar sterku fjölskylduhefðir, kyrrð og frið sem hefur í gegnum árin einkennt jól hjá íslenskum fjölskyldum. Það er mikilvægt á þeim viðsjálverðum tímum sem nú eru að rækta hefðir og vera saman.
Ég og Þórey óskum öllum Hornfirðingum, og öðrum landsmönnum gleðilegra jóla.
Uppskriftin sem fylgir hér með er kryddleginn lúðuréttur sem er frábær sem forréttur eða sem hluti af hlaðborði:
½ kíló stórlúða (hörpudiskur )
¾ bolli nýkreistur lime safi
4 saxaðir scarlott laukar
1 saxaður chili pipar
1 teskeið malaður svartur pipar
2 matskeiðar steinselja
¼ boli olive-olia
Alt sett í skál og látið standa í a.m.k. 4 tíma, hræra af og til.
Verði ykkur að góðu.
Skrifa athugasemd