Aldrei var svo hart í ári að jólasveinninn birtist ekki á jólaballinu
Jólagestur okkar 12. desember er Pálína Þorsteinsdóttir
Aðventa bernskujóla minna var undirbúningstími jóla af sama toga og alla tíð síðan, en það eru breyttir tímar sem hafa áhrif á margt við jólahaldið. Þegar ég var barn, voru áreitin ekki eins mörg og núna. Einu fjölmiðlarnir sem ég man eftir á okkar heimili á þessum árum voru Ríkisútvarpið og Tíminn. Það fór líka fátt framhjá heimilisfólkinu í þessum fjölmiðlum og eitthvað af því gátum við systkinin nýtt okkur til gamans, og nutum þess jólaefnis sem flutt var í útvarpinu. Einhver tímarit voru líka keypt á þessum árum, en mikilvægust voru að mati okkar krakkanna Æskan og Heima er best, því að frá þeim bárust bókalistar nokkru fyrir jól, og alltaf var pantað eitthvað af bókum. Mamma sá aðallega um jólafötin á okkur, en við vorum 10 í heimili svo að allir sem gátu hjálpuðust að. Lengi vel var allt saumað og prjónað heima, nema kannski ein og ein flík sem hafði verið fengin úr kaupstað eða pöntuð úr Hagkaup eftir að verðlistar tóku að berast þaðan.
Jólamaturinn var aðallega hangikjöt nema á aðfangadagskvöld og gamlárskvöld voru ofnsteikur ásamt meðlæti og oftast ávaxtagrautur með rjóma í eftirmat.
En jólabakkelsið var eiginlega meiri tilbreyting. Það var ýmislegt bakað sem ekki sást í annan tíma ársins, og þá var eins gott að hænurnar brygðust ekki, því að egg voru ekki keypt fremur en önnur fersk matvara. Eggjum var því ekki sóað með því að sjóða þau á aðventu, og ef einhver var aflögufær var kannski eggjastauk laumað á milli bæja. Við krakkarnir bjuggum til stafi heimilisfólksins úr smákökudeigi og þótti gaman að úthluta stöfunum í jólakaffinu.
Við biðum spennt eftir að jólavarningurinn kæmi, yfirleitt með póstinum með bækurnar innanborðs sem búið var að panta, en það voru líka sóttar vörur á Víponinum okkar austur í vöruhúsið á Fagurhólsmýri.
Þar fékkst ýmislegt í búrið eða hafði verið pantað, t.d. epli og appelsínur sem komu bara fyrir jólin. Flestar vörur komu með flugi á þessum árum. Það valt því mikið á því að veðráttan væri góð fyrir jólin, svo að flugið gengi vel, en aldrei man ég eftir því að það brygðist þannig að allt sem skipti máli gengi ekki upp, þ.e. að sveitungarnir sem voru fjarri kæmust heim í jólafrí og að jólapóstur kæmi að mestu leyti á réttum tíma. Það kom þó fyrir að það munaði litlu.
Jólahaldið hjá okkur var mjög hefðbundið. Allir hlýddu spariklæddir á jólaguðsþjónustu í útvarpinu, nutu þess að borða góðan mat og jólaávexti, skoða gjafir og kort, líta í bækur en það var ekki mikið af pökkum. Seinna um kvöldið var borið fram súkkulaði og kaffi með fínum kökum. Aldrei var spilað á aðfangadagskvöld en annars var mikið spilað yfir hátíðarnar, og fólk kom stundum saman á bæjunum í Svínafelli til að spila.
Á milli jóla og nýárs,var haldið barnaball á eins og það var kallað, hefðbundin jólatrésskemmtun á Hofi, með almennri þátttöku sveitunganna og svo var ball í lokin. Þá voru ekki margir bílar í sveitinni og innbæingar (þ.e. Svínfellingar og Skaftfellingar) fóru t.d. allir á einum bíl, Víponinum hans pabba, en Jón bróðir mömmu sá ekki síður um bílinn og var fyrir svona ferðir oft búinn að kanna aðstæður við árnar sem flestar voru óbrúaðar á þessum tíma og runnu stundum milli skara sem þá þurfti að brjóta með járnkarli og laga til að bíllinn kæmist yfir. Það var ekki verið að telja inn í bílinn í þessum ferðum, oft setið undir einhverjum og var glatt á hjalla og sungið á heimleiðinni.
Aldrei var svo hart í ári að jólasveinninn birtist ekki á jólaballinu. Ég var ekki mjög stór þegar ég áttaði mig á tengslunum sem um árabil voru milli pabba (Þorsteins Jóhannssonar) og jólasveinsins. T.d. sá ég eitt sinn mömmu vera að eiga við ull og laumast til að sauma eitthvað sem ég átti ekki að sjá, en var auðvitað skeggið á jólasveininn. Hann birtist undir ýmsum nöfnum í gegnum árin og hafði frá mörgu að segja, átti jafnvel til að heilsa einhvern veginn svona.
Kominn er ég fjöllum frá
úr fannaríki björtu
til að gægjast glugga á
og gleðja barnahjörtu.
Sæl verið þið og þetta fólk
þið eruð mörg hér saman
eins og þvegin upp úr mjólk
öll svo björt í framan.
Eða kveðja svona:
Svo kveð ég þig minn kæri barnahópur
og keifa upp á Íslands háu fjöll.
Þar hími ég sem barinn brekaglópur,
uns birtir upp af nýrri jólamjöll.
Þá fagnandi ég færist byggðum nærri
og feta hjarnið kalda létt og ótt.
Þá verðið þið nú vonandi orðin stærri.
Ó, verið þið nú sæl og góða nótt.
Aðstæður hafa breyst síðan ég var barn, en margar af gömlu jólahefðunum eru enn ómissandi, s.s. að skreyta jólatréð á Þorláksmessu undir lestri jólakveðja í útvarpinu við ilminn af kraumandi hangikjöti og eplum í búri, og passa að hafa stillt á rás 1 í útvarpinu þegar líða tekur á aðfangadag til að heyra þegar jólin eru hringd inn eftir þögnina. Og þá finnst mér jólin alltaf vera þau sömu. Sumar af gömlu uppskriftunum þykja enn sjálfsagðar í jólabakstrinum á heimilinu og læt ég eina þeirra fylgja með.
Mömmuterta (lagterta).
250 g smjörlíki
2 bollar sykur (tæplega fullir)
2 egg
500 g síróp
4 tsk. engifer
2 tsk. natron
12 bollar hveiti (1 kg)
Smjörkrem
75-100 g smjör eða smjörlíki
1 ½ - 2 dl flórsykur
1 eggjarauða (ef vill) eða 1 msk. vatn
vanilludropar eða önnur bragðefni
Hnoðað deig, flatt út á 4 plötur. Hvítt smjörkrem sett á milli í miðju en sulta á milli hinna laganna.
Að lokum óska ég öllum lesendum þessa pistils gleðilegra jóla og gæfu á nýju ári.
Pálína Þorsteinsdóttir
Skrifa athugasemd