D-vítamin (öðru nafni kalsíferól)

Skortur á D vítamíni er frekar algengur vandi hér á landi. Í mörgum frumum líkamans ( t.d. hjarta – bris –tauga – ónæmis og beinfrumum) eru viðtakar fyrir D vítamín.

Helstu orsakir D vítamíns skorts:

Aldur (fólk eldra en 70 ára framleiðir minna D-vít.)

Dökkt hörund

Lítil útivist

Búseta langt frá miðbaug

Skammdegið

Sólarvörn

Mengun og mistur í lofti

Offita

Slæmt frásog næringarefna

Reykingar

Lifrar- og nýrnabilun

Aldur (fólk eldra en 70 ára framleiðir minna D-vít.) Dökkt hörund,Lítil útivist, Búseta langt frá miðbaug, Skammdegið, Sólarvörn, Mengun og mistur í lofti, Offita, Slæmt frásog næringarefna, Reykingar, Lifrar- og nýrnabilun.

D-vítamín, myndast í húð fyrir tilstilli útfjólublárra geisla sólar. Þó að mögulega sé hægt yfir sumarið að fá nægilega mikið D vitamin með því að vera úti í sólinni og láta skína á bera húð án sólarvarnar í smátíma (15-20 mín) er nauðsynlegt fyrir flesta að taka auka D vítamín sem fæðubótarefni. Þeir sem eru mikið innivið og börn og aldraðir þurfa mest á því að halda að fá D vítamín úr fæðunni. Hvaða hlutverki gegnir D-vítamín?

D-vítamín gegnir fjölda mikilvægra hlutverka í líkamanum. • Nauðsynlegt til að stýra kalk og fosfórbúskap líkamans • Nauðsynlegt fyrir uppbyggingu beina þar sem það örvar frásog kalks í meltingarvegi • Stuðlar að eðlilegum kalkstyrk í blóði • Einnig sýna rannsóknir fram á önnur hlutverk svo sem við sýkingavarnir og blóðþrýstings stjórnun líkamans.

D-vítamín getur einnig hugsanlega haft hlutverki að gegna við að fyrirbyggja krabbamein, sykursýki af gerð eitt (hjá ungbörnum), sjálfsónæmissjúkdóma og stuðla að auknum vöðvastyrk og þannig dregið úr líkunum á að fólk detti og beinbrjóti sig. Beinkröm barna er einkenni D-vítamínskorts. Þá bogna og svigna bein í fótleggjum og rifbeinum. Meðal fullorðinna lýsir skorturinn sér í mjúkum kalklitlum beinum eða það sem kallast beinmeyra (osteomalasia).

Ráðlagður skammtur? Þessar tölur eru reyndar umdeildar og nú er starfandi samnorræn nefnd þar sem Íslendingar eiga fulltrúa til að endurmeta þessar tölur um ráðlagðan skammt. Nú er meira farið að ráðleggja 400 einingar fyrir fólk undir 40 ára en 800 einingar fyrir eldri. Ungbörn fæðast með forða af D-vítamíni en í brjóstamjólkinni er frekar lítið af D vítamíni og því er ráðlegt að öll ungbörn fái D-vítamíndropa frá 4 vikna aldri og lýsi eða annað bætiefni, sem inniheldur vítamínið, frá 6 mánaða aldri. 2005 rannsakaði Laufey Steingrímsdóttir kalkbúskap Íslendinga. Sú rannsókn leiddi í ljós að það skiptir meira máli fyrir beinvef líkamans að fá nægilegt magn af D-vítamíni heldur en að auka kalkskammtinn umfram ráðlagðan dagskammt. Ef D-vítamínið er ekki nóg geta jafnvel stórir kalkskammtar ekki yfirunnið það og merki um ófullnægjandi kalkbúskap gerir vart við sig.

Einnig hafa rannsóknir sýnt að margar íslenskar stúlkur hafa mjög lítið D-vítamín í blóði að vetri til og er ástæða til að ætla að svo lítið magn hafi áhrif á beinmyndun og geti jafnvel aukið líkur á beinþynningu síðar á ævinni. Í hvaða matvælum er D-vítamín helst að finna? D-vítamín er í frekar fáum fæðutegundum. Sú fæða sem inniheldur mest af D vítamíni eru lýsi og feitur fiskur t.d. síld, lax, silungur, sardínur og lúða. Fjörmjólk, Stoðmjólk og Dreitill eru D-vítamínbættar mjólkurvörur. Einnig er smjörlíki D-vítamínbætt en annars er lítið af þessu vítamíni í mjólk eða smjöri, hins vegar er nokkurt D-vítamín í eggjarauðu. D-vítamín myndast í húðinni þegar sólin skín á hana. Ekkert D-vítamín er í jurtaolíu eða jurtaafurðum nema þær séu D-vítamínbættar.

Hvernig fæ ég nóg af D-vítamíni? Hér á norðlægum slóðum, þar sem sólar nýtur lítið við, sérstaklega yfir veturinn, er þörfin fyrir D-vítamín úr fæðu eða fæðubótarefnum meiri en í suðlægari löndum. Því er fólki ráðlagt að taka þorskalýsi eða annan D-vítamíngjafa.

D-vítamín í mat:

Villtur lax 85 g: 600 - 1000 einingar (IU)

Eldislax 85 g: 100 - 250 “

Makríll 85 g: 345 “

Túnfiskur 85 g: 200 “

Sardínur 85 g: 250 “

D-vítamín úr sól 3000 einingar D vítamíni eftir 10- 20 mínútna sólbað án sólarvarnar á bera húð á hand- og fótleggjum.

Senda grein