Áramótapistill Hjalta Þórs Vignissonar bæjarstjóra
Í íslenskum þjóðsögum segir oft frá karli og kerlingu og þremur sonum þeirra. Foreldrarnir hafa yfirleitt dálæti á tveimur elstu sonunum og telja þá líklega til að vinna mikil frægðarverk. Þeir eru vel búnir til ferðalags af foreldrum sínum en eru hrokafullir og drambsamir. Þeir telja sig hafa litla þörf fyrir samvinnu við þá sem verða á vegi þeirra í ævintýrinu og telja sig þekkja og kunna hlutina betur en aðrir. Þrátt fyrir vantrú karls og kerlingar á að nokkur árangur náist af ferðum þriðja sonarins þá fær hann iðulega fararleyfi á endanum. Hann er ekki einungis búinn nesti og nýjum skóm heldur kjarki og auðmýkt gagnvart samferðamönnum sínum, þrátt fyrir að þeir kunni að vera tötralega klæddir og illa til reika. Hann staldrar ætíð við hjá þeim sem verða á vegi hans og þiggur ráð. Að lokum finnur hann gull og græna skóga en bræður hans tveir verða týndir og tröllum gefnir.
Íslenska þjóðin nam þjóðsögur og ævintýri mann fram að manni og þau gildi sem þriðji sonurinn bar með sér urðu samgróin kynslóðunum. Það var ekki síst vegna kjarksins og ástarinnar til framfara sem íslenska þjóðin henti af sér klöfum fátæktarinnar og fann gull og græna skóga. Þjóðarsálin varð að hluta til viðskila við þessa arfleifð á síðustu árum og nú þurfa Íslendingar að hefja góð gildi aftur til virðingar og gera að sínu leiðarljósi.
Í vor fara fram sveitarstjórnarkosningar. Þá lýkur í raun einu öfgafyllsta kjörtímabili í sögu íslenskra sveitarfélaga, allt frá því að smjör draup af hverju strái á uppgangs – og góðæristímum í að við upplifum nú mikinn frostavetur í kjölfar hrunsins. Örugglega er ofarlega í huga okkar flestra hvernig best sé að halda sjó í ölduróti stjórn – og efnahagsmála. Sveitarfélagið Hornafjörður hefur fyrir sitt leyti skoðað rekstur og framkvæmdir til næstu þriggja ára. Allt er breytingum háð en ef tekjur ríkisins dragast ekki mikið meira saman ætti sveitarfélagið að geta haldi rekstri nær óbreyttum auk þess að standa fyrir töluverðum framkvæmdum á ári hverju.
Hins vegar blasir við grundvallaumræða um stöðu sveitarfélaga í stjórnskipun landsins. Rætt er um að flytja stóra málaflokka til sveitarfélaga og þá sé mikilvægt að sameina þau. Nú er verið að kanna kosti þess að sameina svæðið frá Djúpavogi að Langanesi í eitt sveitarfélag sem gefur til kynna að alvara er í þeim áformum að stækka sveitarfélög. Í þessa umræðu fléttast önnur stór mál, til dæmis framtíð Byggðastofnunar og annarra sem styðja við atvinnulíf á landsbyggðinni, og fjármál sveitarfélaga. Margir hafa góðan skilning á þeirri sérstöðu sem Hornafjörður býr við vegna landfræðilegrar legu staðarins en sífellt þarf að minna á þá staðreynd.
***
Í rekstri sveitarfélagsins markast árið 2009 meðal annars af miklum breytingum á skólakerfinu. Hafnarskóli var endurbættur, lausar kennslustofur fluttar á Garðshólinn, skólalóðin þar lagfærð og skólahald í Nesjum aflagt. Það er í fyrsta skipti í meira en 100 ár sem ekki er barnaskóli í þeirri sveit. Með þessu sparast umtalsverðir fjármunir og húsnæði nýtist betur. Því fylgja blendnar tilfinningar að taka slíkar ákvarðanir en það er gert með þeirri trú að það sé samfélaginu öllu til góða. Það er jákvætt hversu sókn íbúa í nám á vegum FAS og Þekkingarnets Austurlands hefur aukist. Aldrei hafa verið fleiri nemendur í Framhaldsskólanum og Þekkingarnetið hefur staðið fyrir fjölmörgum námskeiðum.
Langþráð stund rann upp meðal bæjarbúa þegar nýja sundlaugin var tekin í notkun. Viðtökur íbúa og gesta hafa verið frábærar. Gestafjöldi hefur margfaldast og víst að sundlaugin verður áfram aðdráttarafl fyrir ferðamenn. Það urðu fleiri breytingar á æskulýðs- og íþróttamálum. Tekið var upp svokallað íþrótta- og tómstundakort sem veitir hverju 6 – 18 ára barni 10.000 króna styrk til að sækja skipulagt starf á vegum íþróttafélaga og samtaka sem standa fyrir æskulýðsstarfi. Félagsmiðstöðin var flutt í nýtt húsnæði og fékk nafnið Miðgarður. Við það fékk Tónskólinn Sindrabæ til ráðstöfunar. Þetta þýðir að allar endurbætur sem ráðist verður í á Sindrabæ í framtíðinni verða skipulagðar með þarfir Tónskólans og tónlistarflutnings að leiðarljósi. Að frumkvæði ungra Hornfirðinga var ráðist í að innrétta kjallara gamla vöruhúss KASK til æfinga fyrir hljómsveitir.
Sú aðstaða sem hefur verið byggð upp á síðastliðnum árum ásamt því þróttmikla starfi sem hefur verið á vegum félagasamtaka hefur eflt mjög íþrótta- og æskulýðsstarf í sveitarfélaginu. Fjölbreytni í starfi Sindra er í raun ótrúleg miðað við fjölda íbúa. Samkvæmt upplýsingum frá félaginu eru 620 iðkendur í hinum fjölmörgu greinum sem boðið er upp á: blak, frjálsar íþróttir, fimleikar, sund, körfuknattleikur, badminton og fótbolti. Við þessa tölu bætast síðan allir þeir sem stunda golf, mótókross, hestaíþróttir, sækja sér hreyfingu í Sporthöllina og núna er stefnt að félagsskap sem ætlar sér að stunda ís – og klettaklifur og alhliða fjallamennsku. Nýverið var stofnuð sérstök kraftlyftingadeild innan Sindra sem eykur fjölbreytnina enn frekar.
Á næsta ári má segja að þrjú mikilvæg skref verði stigin á þeirri vegferð að bæta aðstöðu til íþróttaiðkunar; þegar gervigras kemur á Sindravelli, reiðhöll Hestamannafélagsins Hornfirðings rís við Stekkhól og körfuknattleiksvöllur verður gerður á skólalóð Grunnskóla Hornafjarðar. Með þessum framkvæmdum er hægt að fullyrða að aðstaða til íþrótta – og æskulýðsstarfs á Hornafirði sé með því besta sem gerist á landsbyggðinni.
***
Hin síkvika náttúra heldur áfram að minna á sig. Breiðamerkurjökull hopaði meira en 200 metra á árinu og Jökulsárlón tók við sem dýpsta stöðuvatn landsins. Dýpi þar mælist nú hart nær 300 metrar og þar fannst eyja í sumar. Sjálf Skeiðará breytti um farveg og rennur nú í Gígjukvísl. Hinn gamli farvegur er nú til minnis um þennan ógurlega faratálma sem var á vegi Skaftfellinga fyrr á öldum.
Það gerðist margt á árinu sem gefur okkur tilefni til að byggð í sveitum við rætur Vatnajökuls komi til með að dafna í framtíðinni. Ferðaþjónusta var með besta móti og áhugi er nú hjá nokkrum aðilum um að fjárfesta frekar í ferðaþjónustu og ekki síst í gistingu. Fjallamennska sækir í sig veðrið og nú er í farvatninu að setja á laggirnar félagsskap sem hefur að markmiði að efla íbúa og gefa þeim tækifæri til að fara á jökul og fjöll. Nemendur í FAS sóttu námskeið í ísklifri í Öræfum nú í vetur. Þetta er vísir að því að hér eigi eftir að byggjast upp atvinnugrein á meðal heimafólks á sviði fjalla- og jöklaleiðsagnar. Víða þar sem landslag einkennist af bröttum og háum fjöllum er slík ferðaþjónusta mikið aðdráttarafl. Svo þegar við bætist hinn voldugi Vatnajökull er hægt að stefna hátt og setja sér markmið um að svæðið verði eitt af nokkrum áhugaverðustu svæðum til fjalla- og jöklaferða í Evrópu. Til að ýta enn frekar undir þróun í þessum efnum var haft samband við Skíðasamband Íslands á vordögum um samstarf um að skoða kosti þess að koma upp skíðaaðstöðu í fjalllendinu við Vatnajökul og nýta jökulinn betur fyrir fjalla -, alpa– og gönguskíði. Stefnt er að því að kynna afrakstur samvinnunnar snemma á nýju ári. Ríki Vatnajökuls ehf. setti sérstakt verkefni á laggirnar á árinu til að vinna þessum hugmyndum brautargengi.
Heitt vatn hefur fundist á þremur stöðum í sveitarfélaginu og líkur benda til að það sé víðar að finna. Mikilvægt er að heita vatnið verði notað til atvinnusköpunar og húshitunar þar sem það er hagkvæmt. Í upphafi árs skrifaði RARIK undir samning við landeigendur í Hoffelli um að virkja jarðhita þar fyrir Nesjasveit og Höfn. Síðar á árinu fannst jarðhiti í Skaftafelli sem mun a.m.k. koma starfsemi og byggð sem er í Skaftafell til góða en ekki er útilokað að hægt sé að leiða hitann í Freysnes og Svínafell. Á Breiðabólstaðarbæjum hefur fundist heitt vatn sem kemur til með að styrkja búsetu og atvinnu á því svæði í framtíðinni.
Fjarskipti hafa lengi verið bágborin til sveita. Íbúar hafa þurft að búa við lélegar nettengingar og mikinn kostnað. Nú hefur einkafyrirtæki sett upp fjarskiptaþjónustu á Mýrum og Síminn vinnur að uppsetningu fjarskiptatenginga fyrir sveitirnar í tengslum við útboð fjarskiptasjóðs. Þá munu Öræfingar og vestustu bæir Suðursveitar bráðlega njóta tengingar í gegnum ljósleiðara. Óskandi er að á næstu árum verði hægt að halda áfram með þetta verkefni á öðrum svæðum sveitarfélagsins því slík tækni skýtur sterkari stoðum undir búsetu í dreifbýli sveitarfélagsins.
***
Breytingar á sorpmálum halda áfram. Endurvinnslubraggi í gámaportinu hefur verið stækkaður og grenndargámastöðvar voru settar upp í sveitum í stað gáma sem tóku við blönduðu sorpi. Í ljósi reynslunnar síðastliðið sumar og athugasemda, sem fram hafa komið frá íbúum, verður fyrirkomulag sorpmála í sveitum lagað betur að sjónarmiðum íbúa. Til dæmis munu starfsmenn áhaldahússins fara oftar í sveitirnar til að ná í endurvinnanlegan úrgang, safna spilliefnum og hirða um gáma fyrir lífrænan úrgang. Þá verður leitað sértækra lausna fyrir þau fyrirtæki þar sem endurvinnanlegur úrgangur fellur til í miklum mæli, s.s. pappír og umbúðir. Einkum á þetta við um ferðaþjónustufyrirtæki. Þær breytingar sem gerðar hafa verið á sorpmálum eru samfélaginu til sóma. Nú er tekið frá það sem er endurvinnanlegt, urðunarstaðurinn í Lóni hefur þar af leiðandi aukinn líftíma og reksturinn er hagkvæmur.
***
Atvinnu – og rannsóknarsjóður Sveitarfélagsins var settur á laggirnar í upphafi árs og úthlutaði styrkjum til fjölbreytna verkefna. Til dæmis var stutt við þróun á ferðaþjónustu sem byggir á fuglaskoðun, uppbyggingu fjalla – og jöklaferða, sögutengdrar ferðaþjónustu, uppbyggingu húsdýragarðs og rannsóknum á stöðu og ímynd Hafnar sem ferðamannastaðar. Þá var úthlutað til fjölmargra matvælaverkefna s.s. frekari úrvinnslu á bleikju, nautakjöti, humri, öndum, svínakjöti, kryddjurtum, lífrænt ræktuðu grænmeti og þróun á bragðefnum fyrir ísframleiðslu. Matvælaframleiðendur tóku sig saman ásamt Matís og settu á laggirnar heimamarkaðsbúð sem segja má að slegið hafi í gegn. Ljóst má vera að sóknarfærin í smáframleiðslu matvæla eru fjölmörg ekki síst þegar litið er til þess að ferðamönnum kemur til með að fjölga enn meira og fólk sæki meira í að kaupa beint af framleiðanda. Sveitarfélagið Hornafjörður hefur ákveðið að fara í samstarf við Matís um að veita frumkvöðlum í sveitarfélaginu fjárhagslegan stuðning við frekari vöruþróun í matarsmiðju Matís.
Unnið var að því að koma á samstarfi við aðila á landsvísu sem eru í fararbroddi á sviði hinna svokölluðu skapandi greina. Þetta eru til dæmis Listaháskóli Íslands, Íslenski dansflokkurinn og framsækinn fyrirtæki eins og CCP og íslenskir fatahönnuðir. Nefna má að hingað komu starfsmenn hönnunardeildar Listaháskólans í heimsókn í ágúst og framkvæmdastjóri Íslenska dansflokksins dvaldi á staðnum í nokkra daga í sumar í þeim tilgangi að meta kosti þess að efla hér skapandi starfsemi. Ungir hönnuðir settust að í Miklagarði eftir nám í Evrópu og sýndu vörur og hugverk á Humarhátíð. Listmunir og húsgögn úr skaftfellskum fjörusandi hafa nú bæst við það vöruframboð sem hefur þróast smám saman meðal áhugamanna á Hornafirði. Það er mikilvægt að efla starfsemi á þessu sviði, vegna þess að í þeim felast mikil tækifæri fyrir einstaklinga að skapa sér atvinnutækifæri og atvinnugreinin höfðar til ungs fólks. Með auknum fjölda ferðamanna stækkar markaður fyrir handverk og hönnun og því þurfa þeir sem ætla að hasla sér völl á sviði skapandi greina að geta nýtt sér það til framdráttar. Sveitarfélagið getur komið að þróun þessarar atvinnugreinar með því að byggja upp aðstöðu sem innihéldi tæki og búnað sem nauðsynlegur er til að vinna hluti úr jarðefnum, tré, steini, plasti og öðru hráefni sem handverksfólk og hönnuðir nota í framleiðslu sína. Þetta væri sambærileg smiðja fyrir hönnuði og matarsmiðjan fyrir smáframleiðendur matvæla. Sveitarfélagið getur líka stutt við bakið á frumkvöðlum í þessum geira með því að styrkja námskeiðshald og auka framboð af ráðgjöf. Það verður eitt af verkefnum næsta árs að útfæra þessar hugmyndir betur.
Vatnsbólið Grjótbrú í Hólalandi var undirbúið fyrir vatnsútflutning. Framkvæmdin gekk vel og rennsli vatnsins er í samræmi við væntingar. Þá var sett af stað verkefni til að kanna virkjanakosti í sveitarfélaginu. Í vor var farið í kynnisferð til Skotlands en þar er mikil áhersla lögð á þróun straumvatnsvirkjana í sjó og nýtingu annarrar sjávarorku. Enn er nokkuð í land þar til þess háttar virkjanakostir verði samkeppnishæfir við vatnsafl og jarðhita. Það er samt mikilvægt að í tíma sé hafin forkönnun á möguleikum þess háttar virkjana, því þessi mál eru til skoðunar víða um heim og framfarir gætu orðið hraðar á næstu árum. Eftir áramót mun Hornafjarðarhöfn í samstarfi við Verkís og Siglingastofnun skoða leiðir til að dýpka siglingarleið yfir Grynnslin. Fyrsta skrefið er að setja upp líkan af sjávarföllum fyrir utan Ós þar sem gert er ráð fyrir að lengja Þinganesgarðinn og beina straumnum út úr Ósnum yfir Grynnslin sem dýpkar þau þar með. Ekki þarf að orðlengja um þau jákvæð áhrif, sem þessi framkvæmd myndi hafa, gengi hún upp, bæði fyrir útgerð og komu skemmtiferðaskipa til Hafnar.
***
Sveitarfélagið Hornafjörður státar nú af góðri fjárhagsstöðu þegar mörg önnur svæði glíma við erfiðleika. Fjárhagur sveitarfélagsins er traustur og svo framarlega sem undirstöðuatvinnugreinum svæðisins verður tryggt öruggt og stöðugt rekstrarumhverfi verður hægt að halda áfram að byggja hér upp gott samfélag eins og gert hefur verið á undanförnum árum.
Gott atvinnuástand var á Hornafirði á yfirstandi ári þrátt fyrir að loðnuvertíð hafi brugðist, annað árið í röð. Góður afli barst á land og t.a.m. varð Ragnar SF-550 aflahæsti smábáturinn á landinu. Tvö ný skip sigldu til heimahafnar eftir langa ferð frá Taivan þar sem þau voru smíðuð. Skinney kom í apríl og Þórir í júlí. Á undanförnum árum hafa gríðarlegir fjármunir verið lagðir í kaup á fiskiskipum og uppbyggingu fiskvinnslu á síðustu árum. Á árinu 2009 var lokið við að ganga frá nýju stálþili við Álaugarey en á komandi ári mun verða gengið frá umhverfi bryggjunnar. Þá mun verða ráðist í framkvæmdir á starfsaðstöðu hafnarvarða og ráðist í endurbætur á Bræðslubryggju. Sjávarútvegur er höfuðatvinnugrein staðarins, bein störf í fiskveiðum og fiskvinnslu telja hundruð og afleidd störf eru fjölmörg.
Mikil umræða hefur átt sér stað um fiskveiðistjórnunarkerfið á yfirstandandi ári. Bæjarráð og bæjarstjórn Hornafjarðar sendu frá sér ályktanir um málið á vormánuðum þar sem varað var við öllum ákvörðunum sem skaðað geti sjávarbyggðir landsins og hvatt til þess að ekki verði ráðist í illa grundaðar ákvarðanir um breytingar á stjórnun fiskveiða. Í ályktunum bæjarráðs og bæjarstjórnar kom fram að átök og óvissa um þessa undirstöðuatvinnugrein margra byggðarlaga á landsbyggðinni sem og þjóðarinnar í heild myndi ekki þjóna neinum hagsmunum á þessum óvissutímum. Bæjarstjórn lagði jafnframt áherslu á að unnið verði að varanlegri lausn á fyrirkomulagi fiskveiðistjórnunar á Íslandi – til þess að eyða óvissu og koma í veg fyrir átök um greinina fyrir hverjar kosningar.
Vertíðin hjá ferðaþjónustunni var ein sú besta frá upphafi. Fjöldi gesta sótti héraðið heim og voru um 250.000 gestakomur í þjónustumiðstöðina í Skaftafelli, met var slegið á Jökulsárlóni og í tali veitinga – og gistihúsaeigenda var vel látið af ferðasumrinu. Bændur fengu góða kornuppskeru og kartöfluuppskera var með mesta móti. Iðnaðarmenn voru með stór verkefni undir lengst af árinu sem m.a. helgaðist af miklum framkvæmdum hjá sveitarfélaginu, sundlaug og endurbætur á grunnskólanum.
***
Ekki verður annað séð en Hornfirðingar hafi á síðustu árum og í gegnum tíðina tamið sér lífsviðhorf yngsta sonarins í þjóðsögunum. Í anda yngsta sonarins í þjóðsögunum hafa íbúar Sveitarfélagsins Hornafjarðar hafi sýnt hófsemi og nægjusemi, sem birtist m.a. í því að atvinnulífið er heilbrigt og sveitarsjóður traustur.
Á tímum sem þessum verðum við að einbeita okkur að gera gott samfélag enn betra. Í þeim efnum eru ekki til nein galdrabrögð. Árangurinn felst í mikilli vinnu og hugviti. Um leið og við bætum skilyrði til búsetu fyrir okkur sem byggjum héraðið í dag verðum við líka að undirbúa komandi tíð til að byggðin hér standist tímans tönn. Tækifærin liggja víða og við erum byrjuð að fóstra upp sprota sem við verðum að hlúa að. Það er ekki síst um að ræða matvælaframleiðslu til sjávar og sveita, ferðaþjónustuna og því sem henni fylgir og öflug opinber starfsemi.
Sveitarstjórnarkosningar sem fara í hönd eru því mikilvægar. Mörg viðfangsefni bíða nýrrar bæjarstjórnar en ekki síst þau sem nefnd eru hér á undan, að treysta rekstur og efnahag sveitarfélagsins enn frekar, hlúa að atvinnulífi staðarins og standa vörð um hagsmuni íbúa í þeim breytingum sem kunna að verða á stjórnskipun landsins á næsta ári.
Íbúum Sveitarfélagsins Hornafjarðar óska ég farsældar á komandi ári með þökkum fyrir árið sem er að líða.
Hjalti Þór Vignisson
Bæjarstjóri á Hornafirði
Skrifa athugasemd