2119...eða hvað?
Hæð Hvannadalshnúks mæld nákvæmlega á morgun
Á morgun þriðjudaginn, 26. júlí munu Landmælingar Íslands í samvinnu við Landhelgisgæsluna og Jarðvís-indastofnun Háskóla Íslands hefja mælingar á hæð Hvannadalshnúks, hæsta tinds landsins. Flogið verður með mælitæki upp á Hvannadalshnúk þar sem þau munu safna gögnum í tvo sólarhringa áður en þau verða sótt aftur. Í sömu ferð verður einnig komið fyrir mælitækjum á tveimur öðrum stöðum í nágrenni hnúksins til að fylgjast með hreyfingum jarðskorpunnar undir Öræfajökli. Þegar tækin hafa verið tekin niður hefst úrvinn-sla gagna og munu niðurstöður mælinganna liggja fyrir í byrjun ágúst og þá verði skorið úr um hæð Hvannadalshnúks.
Í kennslubókum og alfræðiritum er Hvannadalshnúkur almennt sagður 2.119 metra hár. Sú tala er niðurstaða ónákvæmra mælinga sem fram fóru fyrir meira en 100 árum síðan og ýmsar vísbendingar hafa komið fram um að hæðin sé í raun önnur. Því hefur verið ákveðið að beita allra fullkomnustu mælitækni sem völ er á til að komast að því hversu hár Hvannadalshnúkur er.
Saga mælinga á hæð Hvannadalshnúk, (Heimild: Þar sem landið rís hæst eftir Snævarr Guðmundsson)
Hæð Öræfajökuls var um aldir heillandi leyndarmál sem vakti athygli vísindamanna hér heima og erlendis. Öræfajökull var um skeið jafnvel talinn með hæstu fjöllum í Evrópu eins og kemur fram í staðfræðilegri skýrslu frá árinu 1.776 eftir Sæmund Magnússon Hólm, einn fyrirferðarmesta íslenska kortagerðarmanninn á seinni hluta 19. aldar.
1794 -
Sá sem fyrstur gerði tilraun til að ganga á Öræfajökul var Sveinn Pálsson, fyrsti Íslendingurinn sem lauk prófi í læknisfræði í Kaupmannahafnarháskóla. Gekk hann á tind sem nú er kallaður Sveinsgnípa og er í um 1.900 metra hæð yfir sjávarmáli (mys).
1813
Fyrsta gangan á Hvannadalshnúk hefur oft verið talin farin árið 1813, en líklega er þar um að ræða mistúlkun síðari tíma manna. Göngumaðurinn sjálfur, Norðmaðurinn Hans Frisak, nefnir til dæmis aldrei Hvan-nadalshnúk á nafn og samkvæmt lýsingum hans af útsýninu hefur hann líklega gengið á tindinn Hnapp.
1891
Langt fram á 19. öldina töldu reyndar margir að Hnappur væri hæsti tindur Íslands eða allt þar til 17. ágúst 1891 þegar Frederick W.W. Howell gekk á Hnapp og sá að Hvannadalshnúkur er í raun hærri. Sama dag kleif hann Hvannadalshnúk og voru fylgdarmenn hans Páll Jónsson og Þorlákur Þorláksson. Howell áleit hæð Hvannadalshnúk vera um 1.950 mys.
1904
Vorið 1904 mældu leiðangursmenn undir stjórn Johans Peters Koch liðsforingja í danska hernum, hæð Hvannadalshnúks með þríhyrningsmælingum og miðuðu við áður mælda punkta sem sáust frá tindinum. Niðurstaða þeirra var 2.119 mys. Sú tala rataði inn í allar kennslubækur og fræðirit um Ísland eins og menn vita.
1955
Nákvæmari landmælingar voru gerðar eftir árið 1955. M.a. var gerð önnur þríhyrningsmæling, eftir öðru mælikerfi, árið 1956 undir stjórn J.W.K. Ekholm og var niðurstaða hennar 2.123 mys.
1993
Fleiri mælingar hafa verið gerðar á Hnúknum. Vorið 1993 var mælt á vegum Raunvísindastofnunar HÍ og Jöklarannsóknafélagsins með hnattstöðumælingum (DGPS). Þá fékkst talan 2.111 mys en óvissan í mælingunni er um 5 metrar.
2004
í júní 2004, eða 100 árum eftir fyrstu mælingu Hvannadalshnúks, mældu félagar í Jöklarannsóknafélagi Íslands hæð hnúksins með nákvæmum GPS tækjum og var niðurstaða þeirra mælinga 2.111 mys.
2005
Í júlí 2005 munu Landmælingar Íslands framkvæma nákvæmustu mælingar á hæð Hvannadalshnúks sem völ er á. Niðurstaða þeirra mun liggja fyrir þann í fyrstu viku ágúst.
Helstu aðferðir til mælinga á hæð tindsins hingað til
Þríhyrningamælingar
Við þríhyrningamælingar er stuðst við net þekktra punkta til að reikna með reglum flatarmálsfræðinnar út nákvæma staðsetningu nýrra og ókunnra punkta. Hlaðnar voru vörður á áberandi stöðum og þær mældar út og merkar inn á kort. Síðan voru þeir punktar notaðir til að áætla hæð staðarins sem mæla átt. Ónákvæmni slíkra mælinga má meðal annars rekja til ljósbrots í lofti sem blekkir auga þess sem mælir.
GPS - mælingar
GPS staðsetningartæki (Global Positioning System) styðjast við samskipti við tugi gervihnatta sem eru á sporbraut um jörðu. Ónákvæmni í GPS mælingum getur stafað af truflunum í lofthjúpi, misræmi í klukkum og fleiru. Til að lágmarka óvissu í mælingum þarf að láta GPS mælitæki vera á sama stað í ákveðinn tíma eins og gert verður nú.
Fyrirvari um mælingar á jöklum
Gera verður ákveðinn fyrirvara um allar mælingar á hæð Hvannadalshnúks þar sem um jökul er að ræða. Af þeirri ástæðu má segja að hæð Hvannadalshnúks geti sveiflast um einhverja metra innan ársins. Hæðin er þannig meiri eftir úrkomu að vetri, en að hausti þegar sumarbráðnun er lokið.
Skrifa athugasemd